...................................................................
Lambertuskerk Arum      Laurentiuskerk Kimswerd
Graf
Kruis-broods-wijn
                                      Meditatie                                                             Gedicht / Lied                                                             Jeugd     
  

Voorpagina
Beginpagina
Historie
Visie
Kerkdiensten
Nieuws
Agenda
Feestdagen
Overige
Foto's
Meer websites
Contact

Nieuwe Bijbel-
vertaling


Fryske Bibel
1978

        
Fryske Bibel
1943




 

De Protestantse Gemeente Arum-Kimswerd is gevormd door de Hervormde Gemeenten
te Arum en Kimswerd en de Gereformeerde Kerk te Arum. Op deze pagina geven wij u van al
de drie kerken een kort historisch overzicht.

Lambertuskerk (Herv. Gemeente Arum)
Gereformeerde Kerk Arum
Laurentiuskerk (Herv. Gemeente Kimswerd)



========================================================



Lambertuskerk Arum
Lambertuskerk Arum          
anno 2012          


Zo rond het jaar 636 is Lambertus geboren als zoon van zeer godsdienstige ouders.
De naam Lambertus is een samenstelling van de woorden: "land" en "behrt", waarvan de betekenis "Schitterend" is en kan dus uitgelegd worden als: "Schitterend in het land" of als "Schitterend land-
bezitter". Hij was van adelijke afkomst en stond bekend als een vriendelijke, innemende persoon.
Lambertus werd toevertrouwd aan zijn neef Theodardus, bisschop van Maastricht en werd diens opvolger nadat deze werd vermoord.
Lambertus zag het als zijn grootste taak mensen te bekeren tot het christelijk geloof en werd de "Apostel van de Kempen en Taxandrië" genoemd. Hoewel hij hierin erg succesvol was, werd hij minder geliefd, omdat hij de afgodsbeelden en heiligdommen van de plaatselijke bevolking liet vernietigen. Door zijn bekeringsactiviteiten zijn er veel kerken naar hem genoemd.
Om zijn kritiek op hooggeplaatste personen, die er openlijk een concubine op nahielden en bemoeienis met de politiek, moest hij meer dan eens voor zijn leven vrezen. Toen zijn volgelingen een grote groep mannen zagen aankomen, wilde Lambertus zich met zijn zwaard verdedigen. Maar hij bedacht zich en sprak de gedenkwaardige woorden: "Als ik vlucht, kan ik aan het zwaard ontkomen; als ik standhoud moet ik ofwel vallen ofwel overwinnen, doch nooit zal mij de eindoverwinning ontgaan." Hij werd bij het graf van zijn voorganger Theodardus op 17 september in het jaar 706 in Luik met een lans om het leven gebracht en eerst begraven op de begraafplaats
Sint Pieter in Maastricht. Zijn opvolger Hubertus liet zijn overblijvselen overbrengen naar Luik, toen hij zijn bisschopszetel daarheen verplaatste.
Lambertus wordt vak afgebeeld als bisschop met een mijter of een lans en een zwaard, de wapens waarmee hij gemarteld is.
Lambertus is de patroon van de huwlijkstrouw, verpleegkundigen, tandartsen, chirurgen, metselaars, houtbewerkers, linnenwevers, landbouwers en boeren. Zijn hulp werd ingeroepen voor: nieraandoeningen, epilepsie, kramp, verlamming, oogziekten, kiespijn, veeziekten en geboorten.

Rond het jaar 1000 brak een spannende tijd aan voor het dorp Arum. De duitse keizer, Koenraad II,
schonk toen het noordelijkste deel van Wûnseradiel, "De Lytse Bouhoeke", aan de Paulus Abdij
bij Leusden. Dat klooster was gelegen op de Hohorst of Heiligenberg. Waarom het klooster de schenking kreeg is niet meer te achterhalen. De abt van dat klooster zal wel een klus voor de keizer opgeknapt hebben en kreeg als dank daarvoor als gift dat grote welvarende gebied.
Het was niet het enige bezit van dat klooster, want het had bezittingen rond de stad Tiel op Walchren, rond Sexbierum en in Twente. In al die gebieden bezat de abdij uitgestrekte landerijen. Was het al een zeer rijk klooster, maar na deze gift kreeg de abdij nog meer aanzien, macht en inkomsten. Ze kregen ook het privelege om in de parochies de priesters te benoemen. Verder kregen ze de aartsdiaconale rechten van de parochies.

De "Lytse Bouhoeke" was net ingepolderd en de grond bleek uiterst waardevol en vruchtbaar.
Doordat de kalkrijke zavelgrond veel opbrengsten had, was het een welvarend gebied.
Arum, toen nog Aldarum geheten, werd door zijn centrale ligging het dekenaat en kreeg daardoor
de extra allure. De kerken van de dorpen Kimswerd, Achlum, Lollum, Witmarsum en Pingjum lagen
als het ware als een beschermend schild rond de moederkerk. Al die kerken liggen ongeveer
3 kilometer van Arum. Het dekenaat stond weer onder gezag van de Martinikerk van Franeker.

In 1748 werd Henricus Perizonius predikant in Arum. Hij studeerde theologie aan de academie in Franeker. Na zijn studie in 1744 is Henricus Perzonius op 27 september 1744 als kandidaat bevestigd te Parrega. Hij bleef daar tot 10 oktober 1748, waarna hij als predikant in Arum werd bevestigd. Uit de Quotisatiekohieren van 1749 blijkt dat Henricus Perizonius een zeer welgesteld predikant was. De aanslag die hij moest betalen bedroeg dan ook 50 caroligulden en 15 stuivers. Het geschatte vermogen was 5000 caroli. Met ingang van 1 september  1791 ging Henricus Perizonius met emeritaat en overleed op 4 oktober 1791, ruim 73 jaar oud. Na zijn overlijden heeft hij een derde deel van zijn boerderij nagelaten aan de Nederlandse Hervormde Kerk in Arum onder voorwaarde dat zijn grafsteen elk jaar moet worden geïinspecteerd en onderhouden. Ook moet elk jaar het testament worden voorgelezen. Er mag dan wel een versnapering worden genuttigd. En voor elke diaken die de kerkenraad verlaat mag er een zilveren lepel worden gegeven met inscriptie: "H. Perizonius, V.D.M. in Arum, dedit obütdingsdag den vierden dag der maand October, des jaars Eén duizend sevenhondert Eenennegentig." Zo leeft de naam van Henricus Perizonius voort.

Op 12 februari 1836 werd de kerktoren door blikseminslag getroffen en viel na enige tijd op het kerkdak, waarna de hele kerk in brand raakte. Na de brand ging het kerkbestuur voortvarend te
werk met de herbouw van de kerk. Reeds op 11 juli 1836 stond een advertentie in de Leeuwarder Courant voor de aanbesteding van de wederopbouw. De kerk werd eenvoudiger gehouden.

In de periode 2002 - 2008 is de Lambertuskerk geheel gerestaureerd. De restauratiecommissie bestond uit: Teade Huitema, Rintje van der Veen, Nanne Sinnema, Jan Walstra en Berend Rienks. Later is Aaltje Rienks aan de commissie toegevoegd als notulist en contactpersoon.
De commissie heeft samen met de Stichting Behoud Kerkelijke Gebouwen in Friesland het kerkgebouw volledig geïnspecteerd en een restauratieplan geschreven. Na de toezegging van diverse subsidies is men in 2005 van start gegaan met de restauratie van de kerk, hoewel er voorheen wel regelmatig onderhoud aan het gebouw is gepleegd. Op 9 maart 2008 is de kerk weer opnieuw in gebruik genomen. Hier vindt u foto's van de kerkdienst van 9 maart 2008.



Naar boven


========================================================



Voormalige Geref. Kerk Arum Voormalige Geref. Kerk Arum met
"It Iepen Hûs" anno 2012

In 1834 vond de afscheiding plaats nadat ds. Hendrik de Cock in december 1833 door het Herv. kerkbestuur van Ulrum was geschorst. Hij richtte in 1834 met een groep volgelingen de eerste afgescheiden gemeente op. Ook in Arum in de Hervormde Kerk vond men in de leer teveel
rede, het verstand, het liberalisme het voor het zeggen had, dit gecombineerd met 'ene wereld- gelijkvormige leefwijze". De groep afgescheidenen in Arum werden gezien als aanhangers van de pure zuivere leer (puur, ofwel heel precies, oftewel fijn). In het Fries later benaamd met
"finen", dit in tegenstelling met "grouwen", "ús kant" en de "oare kant" genaamd.
Aafke Goslinga-de Boer is met geld en goederen de weldoenster van de eerste Gereformeerde
Kerk te Arum. Samen met haar man, Tjeerd S. Goslinga, begint ze in 1859 te werken aan de institutie van de eerste samenkomst van de Gereformeerde Kerk te Arum, die
op 11 september 1861 plaatsvindt. Haar man overlijdt in 1860, maar moedig gaat de weduwe verder. De eerste samenkomsten vinden plaats in haar woning, aan de Oude Kerkstraat 9. In maart 1862 wordt de nieuwe kerkaan de Oude Kerkstraat te Arum ingewijd. In 1863 doet ds. Sevensma uit Wetsinge  / Sauerd zijn intrede in Arum. Vanaf 10 mei 1863 stelt de weduwe Goslinga kamers van haar woning beschikbaar voor verhuur als pastorie. In 1864 wordt de statenbijbel met koperbeslag gekocht voor 11 gulden en 50 cents. Deze bijbel heeft tot 22-01-2012 op de kansel in De Geref. Kerkgelegen. In 1880 wordt de pastorie aan de van Camminghaweg gebouwd.

Omstreeks 1890 vertrokken 86 leden van de Afgescheiden Gemeente van Arum
naar "den nieuwen wereld" (emigratie). Dit was een grote tegenslag. Opnieuw was er een tegen-
slag toen leden die in Achlum woonden in 1903 hun eigen Gereformeerde Kerk bouwden.
In 1910 wordt aan de van Camminghaweg naast de pastorie uit 1880 de nieuwe Gereformeerde
Kerk gebouwd. De eerste steen wordt gelegd door ds. Binnema. In 1911, op eerste Paasdag,
wordt in de Oude Kerkstraat voor het laatst gekerkt in de Geref. Kerk aldaar. Op Paasmaandag
1911 wordt de nieuwe Geref. Kerk in gebruik genomen. In 1925 wordt bij goudsmid Bolman te
Leeuwarden een zilveren avondmaalgerei gekocht, bestaande uit een grote wijnschenkkan,
4 bekers, 2 kleine broodschalen en een grote schaal (wat men daarvoor gebruikte is niet duide-
lijk beschreven). In 1986 wordt nog een zilveren avondmaalsbeker gekocht en later worden ook
nog een paar kleine bekertjes aangeschaft, in een handige reiskoffer, voor het bedienen van het
avondmaal voor de organist boven achter het orgel en bij zieken aan huis.

In 1946 vindt opnieuw een afsplitsing plaats in onze Geref. Kerk. Een groep broeders en zusters maken zich vrij. Ze hebben bezwaren tegen de synode omtrent "doop, verbond en veronderstelde wedergeboorte" . Deze broeders en zusters onderhouden artikel 31 van de kerkorde. Dit heeft tot gevolg de bouw van een kerk in de schoolstraat in 1957. Groot was het verdriet door de scheuring die dwars door gezinnen en familie's liep.

In 1955 wordt begonnen met de bouw van de nieuwe pastorie, naast de bestaande pastorie aan
de van Camminghaweg. De eerste steen wordt gelegd op 7 december 1955 door het toen oudste
gemeentelid Auke Dijkstra, bijna 90 jaar oud. In 1956 is de pastorie uit 1880 naast de Geref. Kerk
verbouwd tot kosterswoning en lokaliteit "It Iepen Hûs". De eerste nieuwe koster, vanaf
januari 1957, werd Feike Bruinsma en zijn echtgenote Feikje Bruinsma-de Vries. Zij volgden
Tjitte Alkema en Ytje Alkema-Bergsma op.

Het 100-jarig jubileum wordt gevierd in 1961. Door gemeenteleden wordt het jubileumstuk "Fan striid en seine" opgevoerd. De jubileum commissie 1861-1961 bestaat uit: Tietje Feenstra, Arnold Kingma, Albert Broersma, Warner Pars en ds. J. Sap.
In de jaren 1963 / 1964 is het interieur van de Geref. Kerk vernieuwd. Er worden nieuwe banken en een nieuwe preekstoel geplaatst. Ook zijn de lampen en de ramen vervangen. Er komen ook twee nieuwe tekstborden.
In 1972 / 1973 is de voorgevel van "It Iepen Hûs" afgebroken en vernieuwd.

In 1986 bestaat de Geref. Kerk 125 jaar. Dit wordt gevierd met het opvoeren
door gemeenteleden van de revue "Wat foar ús lei(t)". De jubileumcommissie bestaat uit:
Siebe Tolsma, Oane P. Anema, Sjoukje Tolsma-Louwsma, Afke Hoekstra-v.d. Ploeg en
ds. G. Huiskamp. Sinds 2005 wordt de koster- en schoonmaakfunctie ingevuld door vrijwilligers.
In 2008 is met het verhuizen van Matty Kramer-Akker, de laatste koster in loondienst, een eind
gekomen aan de kosterswoning. Deze is verbouwd tot aula.

Het 150-jarig jubileum wordt gevierd met een herdenkingsdienst op zondag 11 september 2011 met een fototentoonstelling in "It Iepen Hûs", mei "kofje, sop en broadsjes". De fototentoonstelling is samengesteld door Oane P. Anema. De jubileumcommissie bestaat uit de volgende personen: Geertje Anema-van Dijk, Richt Tolsma-Anema, oane P. Anema en Aukje Heslinga-v.d. Velde. Op 1 januari 2012 wordt de federatieve Protestantse Gemeente Arum-Kimswerd gevormd. De Geref. Kerk wordt dan niet meer gebruikt voor de erediensten. Op 22 januari 2012 is de laatste dienst in  het kerkgebouw gehouden. 

Afscheidsdienst Geref. Kerk 22-01-2012
Foto's 150-jarig jubileum


Naar boven


========================================================



Laurentiuskerk Kimswerd Laurentiuskerk Kimswerd
anno 2012

Het eerste dat opvalt als je Kimswerd nadert, is de toren met een zadeldak. De kerk ligt helemaal verscholen tussen de bomen en vooral in de zomer is dat een plaatje; net een broedende kip, die even zijn kop omhoog steekt om na te gaan of er onraad is.
Wie de kerk gebouwd heeft en wanneer is onbekend. Sommigen nemen aan dat bisschop Bernoldus (ongeveer 1050) de bouw-bisschop is geweest. Het is in ieder geval een Middeleeuws Romaanse kerk.
De kerk bood vroeger, naast zijn funktie als kerk, veel meer. Hij werd ook gebruikt bij zware stormen als opvangcentrum. De dorpel ligt even hoog als de top van de oude zeedijk. Kimswerd lag aan de Waddenzee, maar ook aan de "Mjenje", een brede slenk die langs het dorp liep.


Op 29 januari 1515 was de kerk weer het toevluchtsoord voor de Kimswerders. Saksische soldaten bezochten het dorp tijdens een rooftocht. Boerderijen werden geplunderd en in brand gestoken.
In deze grote ellende vluchtten velen naar de stenen kerk. Helaas tevergeefs. ook het godshuis werd een prooi van de vlammen. Of er mensen zijn omgekomen? Ouderen beweerden altijd dat er vrouwen en kinderen in de vlammen zijn gebleven. In de grote klok staat vermeld:

Sanctus Laurentius bin ich genannt
Franiken hebben ons verbrandt
int jaer des Heren dat is waer
doe men schref MCCCCCXV jaer

De kerk was gewijd aan de heilige Laurentius. "Waarom deze heilige?" zou je je af kunnen vragen. Kimswerd was en is nog steeds een sociaal denkende gemeenschap, misschien daarom!.
Laurentius was een diaken bij paus Sixtus II en had de zorg over de vondelingen, de armen en de wezen. De paus werd op 6 augustus van het jaar 258 gevangen genomen en onthoofd. Laurentius kon eerst ontkomen. Hij nam al het geld mee en verdeelde dat onder de armen. Snel daarna hebben de Romeinse soldaten ook hem opgepakt. Omdat de Romeinse keizer Valerianus geldgebrek had, werd Laurentus uitgehoord. Toen bleek dat hij geen geld meer had, werd de keizer woedend en liet hem bewerken met hete staven. Laurentius liet echter niets los. Daarom werd hij op een rooster gelegd en geroosterd boven een vuur. Toen hij bijna gaar was, riep Laurentius de volgende woorden: "Keere mij om, er is slechts één zijde gaar". Bij zo'n man voelden de Kimswerders zicht thuis!

Voor de kerstening werd er altijd in de dorpen van de "Lytse Bouhoeke", als de oogst binnen was, een ritueel oogstfeest gehouden. De peulvruchten, het graan en het vlas was veilig in de schuur opgeborgen en men was weer verzekerd, dat er in de winter voedsel voor de mensen en voer voor de beesten was. Om de goden hiervoor te dank te brengen, werden er in een processie, die vooraf ging aan het feest, graanschoven meegedragen in de vorm van een pop. Na afloop werden deze schoven ritueel verbrand en dienden ze als een dankoffer. Na de kerstening werd het oogstfeest omgezet in een heilige mis, die gehouden werd op de sterfdag van Laurentius. De priester liep met een hoog geheven kruis voorop en dan volgden de parochianen. Deze mis was een dankdienst en daarna volgde het feest. In de loop der tijd werd de kerkmis de kermis. Nu na vele eeuwen wordt het oude heidense oogstfeest en offerfeest nog altijd halverwege augustus in Kimswerd gevierd.

De eerste kerk die in Kimswerd werd gebouwd, was van het "Romaanse type". Het bouwmateriaal was tufsteen. De buiten- en binnenmuur waren van steen en de tussenruimte werd opgevuld met puin en mortel. Het westelijk gedeelte van de noodmuur is nog origineel. In de 13e eeuw heeft men de kerk verlengd. Toen is er een koor achter gebouwd. De zuidzijde van de kerk is ommetseld met kleine gele baksteen. Hierin bevindt zich nog een dichtgemetseld poortje.

De toren is van latere datum dan de kerk. Hij is van ongedveer 1300 en werd oorspronkelijk gebouwd van tufsteen. Na de brand van 1515 is de toren in 1516 herbouwd en verhoogd met baksteen. De toren is van het type "zadeltoren", zoals zovele torens in Fryslân. Boven op de toren staat een trotse haan, die fier zijn kop in de wind houdt, net als de Kimswerders: "Niet teveel achterom kijken, maar voorwaarts!"

Het weeshuis te Franeker ontving na het overlijden van Ibella Ida van Tiara, een vooraanstaand inwoonster van Kimswerd, een zeer grote erfenis. Hiertoe behoorde o.a. een zeer grote vruchtbare zathe met land in Westernijkerk. Deze boerderij is nog steeds in het bezit van de Diaconie van Franeker. De goederen mochten "Nimmer worden verkocht, veraliëneert of vervreemdt, als willende dat deselve altoos voor de weeskinderen in het voorn. huis onderhouden wordende zal worden bewaert". Verder vermeldde het testament nog vele andere zaken, b.v. Ibella van Tiara moest worden bijgezet in het familiegraf in de kerk van Kimswerd. Dit graf is gelegen tussen de preekstoel en de familiebank. Verder dienden de voogden van Franeker ieder jaar de kerk van Kimswerd te bezoeken. Ze moesten dan beide gestoelten, de preeksteoel en de herenbank, controleren. Ook de grafkelder diende zorgvuldig gecontroleerd te worden om te kijken of alles nog in goede staat was. De voogden kwamen per koets, getrokken door witte paarden. Op de toren van de Kimswerder kerk was een heraut aanwezig, die met klaroenstoten de komst van de voogden moest aankondigen. Wanneer ze alles gecontroleerd hadden, en alles was in orde bevonden, dienden ze 40 gouden caroli guldens aan de kerkvoogdij van Kimswerd te betalen. Ook de diaconie van ons dorp kreeg een fors bedrag: 100 gouden caroli guldens. Omgerekend zou dat nu een bedrag van Fl. 6.000,00 zijn (nu € 2.700,00)! In 1995 is dit alles voor de 300e keer in oude stijl opnieuw gedaan:
De voogden kwamen met koetsen en ieder was in oude klederdracht. Een stijvol gebeuren in onze kerk.

Ida van Tiara heeft voor haar dood een som geld geschonken aan de kerk van Kimswerd om het kerkinterieur te vernieuwen. Haar vriend, Tjaerd van Aylva, schonk eveneens geld aan de kerk. Onder zijn leiding is in 1596 de kerk geheel verbouwd. Er werd een prachtige preekstoel geplaatst en een nieuwe herenbank. Ook het koorhek werd geheel vernieuwd. Thans is de kerk nog in dezelfde toestand. Dat maakt deze kerk zo uniek: het interieur is heel mooi bewaard gebleven.

In het verleden zijn er desondanks pogingen gedaan om de kerk aan te passen. In 1880 was de kerk aan een grote onderhoudsbeurt toe. Restauratie bleek toen veel duurder dan nieuwbouw. Door de inzet van de kimswerder Jan Timmer is de oude kerk bewaard gebleven.
Ibella Ida van Tiara ligt nog steeds in de grafkelder, samen met haar moeder en grootmoeder.
Op verzoek kan de grafkelder geopend worden. Niet bekend is echter welke van de drie skeletten het skelet van Ibella is. Oorspronkelijk lag over de grafkelder de grote grafsteen. Deze is nu te bezichtigen in het koor van de kerk. Kimswerd heeft veel aan deze rijke zonderlinge dame te danken.

De Laurentiuskerk is in de periode juni 2010 - mei 2012 geheel gerestaureerd. Op 12 mei 2012
was de "bouwkundige" heropening en op 20 mei 2012 is de Laurentiuskerk "kerkelijk" opnieuw
in gebruik genomen.

Heropening Laurentiuskerk
Artikel Friesch Dagblad 12-7-2012

Naar boven




   
Bloemenlijst
Rijden en gereden
worden
Schoonmaaklijst I.I.H.
Adressen ziekenhuizen
en zorgcentra


Adressen en telefoon-
nummers


Ernst Walstra Arum speelt orgel
Omrop Fryslân
Prelude

Kerkdiensten lokale
Omroep Súdwest


Prot. Kerk Nederland
Tsjerkepaad
Kopy voor de website











Deze website is gemaakt met KompoZer


Protestantse Gemeente
Arum-Kimswerd

Historie